Niezrównoważona produkcja i konsumpcja żywności stanowi jedno z największych zagrożeń środowiskowych dla naszej planety. Szacuje się, że co roku w UE marnuje 88 milionów ton żywności, co odpowiada 20% całkowitej produkcji żywności lub 173 kilogramom na osobę. Ponadto ponad połowa wszystkich odpadów żywnościowych w UE (47 mln ton) powstaje w gospodarstwach domowych, przy czym 70% odpadów żywnościowych pochodzi z gospodarstw domowych, usług gastronomicznych i handlu detalicznego. Marnotrawienie żywności wiąże się również ze znacznymi kosztami ekonomicznymi, które szacuje się na około 143 mld EUR w UE.

Odpady żywnościowe przyczyniają się do zmiany klimatu i stanowią marnotrawstwo ograniczonych zasobów, takich jak ziemia, energia i woda. Szacuje się, że około 8% wszystkich globalnych emisji gazów cieplarnianych powodowanych przez ludzi jest związanych z marnotrawieniem żywności. Ponadto marnotrawienie żywności w Europie odpowiada za 15 do 16% łącznego wpływu na emisje w całym łańcuchu dostaw żywności w Europie. Biorąc pod uwagę, że unijne ramy klimatyczno-energetyczne do roku 2030 zobowiązują się do co najmniej 40% redukcji emisji gazów cieplarnianych (w porównaniu z poziomami z 1990 r.), ograniczenie i zapobieganie marnotrawieniu żywności stanowi znaczący i niezbędny krok, aby UE mogła osiągnąć ten cel.

Marnowanie żywności uwydatnia także nierówność naszego systemu żywnościowego. Podczas gdy w UE rocznie marnuje się 88 mln ton żywności, w 2017 r. 112 mln osób w UE żyło w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym (22% populacji), przy czym 5,8 mln osób (7,4% populacji) żyje w warunkach poważnej defraudacji materialnej, co oznacza, że ​​mają ograniczony dostęp do odpowiedniej żywności i zdrowej diety.

Cel Zrównoważonego Rozwoju 12.3

Na Zgromadzeniu Ogólnym Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2015 r., przyjęto Cele Zrównoważonego Rozwoju (Sustainable Development Goals – SDGs), zgodnie z którymi UE i pozostałe kraje członkowskie zobowiązały się do zmniejszenia aż o połowę globalnego marnotrawienia żywności (SDG nr 12.3).

W ramach tego zobowiązania Komisja Europejska prowadzi wielostronną platformę (Platforma UE ds. Strat i Marnowania Żywności), obejmującą zarówno kraje UE, jak i podmioty w łańcuchu żywnościowym, aby pomóc określić środki potrzebne do osiągnięcia tego celu.

Aby zmierzyć globalny postęp w kierunku zmniejszenia o połowę marnowania żywności i zmniejszenia jej strat, zaproponowano dwa wskaźniki: wskaźnik marnotrawienia żywności i wskaźnik utraty żywności. Indeks odpadów żywnościowych jest obecnie opracowywany w UN Environment, z pilotażowymi pomiarami w Meksyku i Kenii rozpoczętymi w 2019 r. Indeks mierzy tony zmarnowanej żywności na mieszkańca, biorąc pod uwagę mieszany strumień produktów od przetwarzania po konsumpcję. Wskaźnik utraty żywności został już stworzony przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO), badający straty żywności w ramach działań zaopatrzeniowych, takich jak produkcja, przeładunek i przechowywanie.

Pakiet dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym

Pakiet dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym (The Circular Economy Package, CEP) składa się z czterech dyrektyw, które weszły w życie w lipcu 2018 r. Zgodnie ze zmienioną w pakiecie dyrektywą w sprawie składowania odpadów, ilość odpadów komunalnych kierowanych na składowiska musi zostać zmniejszona do 10 % do 2035 r. Dodatkowo państwa członkowskie będą musiały zapewnić recykling co najmniej 55 % swoich odpadów komunalnych do 2025 r., 60 % do 2030 r. i 65 % do 2035 r.

W CEP „odpady żywnościowe” zostały zdefiniowane zgodnie z definicją „żywności” zawartą  art. 2 ogólnego prawa żywnościowego UE (rozporządzenie 178/2002), przy czym „żywność” (lub „środek spożywczy”) oznacza każdą substancję lub produkt, niezależnie od tego, czy są przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których można racjonalnie oczekiwać, że zostaną spożyte przez ludzi. Całość produktu spożywczego jest klasyfikowana jako żywność, łącznie z tymi częściami, które nie są przeznaczone do spożycia. Co ważne, definicja żywności wyklucza produkty przed zbiorami. Jednak dokładnie, kiedy zaczyna się „zbiór” nie jest zdefiniowane. Definicję „odpadu” podano w art. 3 dyrektywy ramowej w sprawie odpadów 2008/98/WE, przy czym „odpady” oznaczają każdą substancję lub przedmiot, które posiadacz usuwa lub zamierza się pozbyć”.

Zgodnie z SDG 12.3 państwa członkowskie mają ograniczyć marnotrawienie żywności o 30% do 2025 r. i 50% do 2030 r. W tym celu, zmieniona dyrektywa ramowa w sprawie odpadów, wymaga od państw członkowskich włączenia zapobiegania marnotrawieniu żywności do swoich krajowe programy zapobiegania powstawaniu odpadów. Powinny one obejmować kampanie konsumenckie (ze szczególnym uwzględnieniem etykiet dat) oraz zachęty do zbierania i bezpiecznej redystrybucji niesprzedanych produktów na wszystkich etapach łańcucha dostaw żywności. Państwa członkowskie zostały również zobowiązane do corocznego rejestrowania i zgłaszania Komisji poziomów marnotrawienia żywności zgodnie z decyzją delegowaną Komisji (UE) 2019/1597.

W istocie pakcie ustanowiono wspólną metodologię pomiaru marnotrawienia żywności, aby wspierać państwa członkowskie w ilościowym określaniu marnotrawienia żywności na każdym etapie łańcucha dostaw. Oparta na wspólnej definicji marnotrawienia żywności metodologia ma zapewnić spójne monitorowanie poziomów marnotrawienia żywności w całej UE.  Komisja Europejska podjęła także współpracę z Komitetem ds. Dostosowania Technicznego w celu sfinalizowania Aktu Wykonawczego (UE) 2019/2000, który ustanowił format zgłaszania Komisji danych dotyczących marnotrawienia żywności.

Dalsze kierunki

Złożony charakter problemu marnotrawienia żywności wymaga jednak podjęcia działań politycznych wykraczających poza zakres CEP. Istnieje wiele obszarów, w których zmiany mogłyby doprowadzić do ograniczenia marnotrawienia żywności.

Zdecydowanych zmian wymaga unijna polityka bezpieczeństwa żywności i zdrowia konsumentów. Unijne przepisy dotyczące higieny i bezpieczeństwa żywności (takie jak rozporządzenie (WE) nr 882/2004, które określa wytyczne dotyczące zgodności z prawem paszowym i żywnościowym) pozostają zbyt rygorystyczne, uniemożliwiając tym, ze względów prawnych lub technicznych, odzysk lub waloryzację zmarnowanej żywności – istnieje wiele przeszkód w wykorzystywaniu niektórych rodzajów przetworzonej nadwyżki żywności jako paszy dla świń lub innej paszy dla zwierząt w UE; chociaż takie szlaki waloryzacji są obecnie wykorzystywane w innych krajach, z których UE importuje mięso, ryby hodowlane oraz inne produkty zwierzęce.

Zmiany w polityce opodatkowania odpadów mogą również przyczynić się do ograniczenia marnotrawienia żywności w UE. Chociaż hierarchia odpadów spożywczych jest wymieniana w całej polityce UE, istnieje niewiele zachęt podatkowych, mających skłonić do dobrych praktyk gospodarowania odpadami. Podatki od składowisk są wykorzystywane do różnych celów w całej UE, ale mogą mieć potencjał do dalszej redukcji marnotrawienia żywności poprzez zwiększenie kosztów unieszkodliwiania, z uwzględnieniem efektów zewnętrznych.

Wreszcie naprawy wymaga Europejska Wspólna Polityka i jej wadliwe regulacje dotyczące przyłowów (odrzucanie niechcianych połowów ze względu na limity kwotowe, brak rynków i wymogi dotyczące minimalnej wielkości). UE dążyła do rozwiązania tego problemu poprzez stopniowe wdrażanie obowiązku wyładunku, formalnie zakończonego na początku 2019 r. Zgodnie z unijnym obowiązkiem wyładunku, ogólna zasada jest taka, że ​​żaden komercyjny statek rybacki nie może zwrócić do morze raz złowionego połowu; istnieje jednak wiele wyjątków. Ponadto istnieją również poważne obawy, że trudności w monitorowaniu odrzuconych połowów mogą skutkować problemami z przestrzeganiem przepisów.

The post Polityka przeciwdziałania marnotrawienia żywności w Unii Europejskiej first appeared on FUNDACJA R&D HUB.

Strefa Managera FoodFakty we współpracy z Fundacją na Rzecz Wspierania Innowacji „R&D Hub”.

Pierwsza część webinarium dotyczyła przeglądu głównych zagrożeń bezpieczeństwa żywności i trendów 2020 w EU na bazie analizy danych z systemu RASFF. Z kolei w drugiej części prelegenci skupili się na zagadnieniu dot. nowych metod molekularnych i ich zaletach w badaniach patogenów w żywności oraz nowych nieinwazyjnych metodach screeningu bezpieczeństwa i jakości żywności. Ostatnim zagadnieniem było omówienie nowatorskiej metody zastosowania pulsacyjnego pola elektryczne w przetwarzaniu żywności.

Spotkanie poprowadził Janusz Olejnik – Założyciel projektu FoodFakty, Przewodniczący Komitetu Technicznego PKN ds. bezpieczeństwa żywności,

Podczas webinarium słusznie zauważono, że zagadnienie zapewniania bezpieczeństwa żywności wymaga ciągłego monitoringu oraz poszukiwania nowatorskich metod analitycznych. Jest to spowodowane coraz to szybszym tempa życia konsumentów w krajach wysokorozwiniętych oraz stale zmieniającymi się trendami konsumenckimi.

Prelegentami wydarzenia byli:

dr Sebastian Antoń – Lider ds. Naukowych i Szkoleń, Region Europy Wschodniej, 3M Dział Bezpieczeństwa Żywności,

Pia van der Zee – ekspert firmy Videometer,

dr Łukasz Nowicki – ekspert firmy Perlan Technologies Sp. z o.o.,

dr inż. Artur Wiktor – Katedra Inżynierii Żywności i Organizacji Produkcji, SGGW w Warszawie

Webinarium sfinansowano ze środków otrzymanych z NIW-CRSO w ramach Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030

The post Webinarium „Zagrożenia w Unii Europejskiej w 2020 roku oraz postęp w metodach badawczych na przykładzie wybranych technik analitycznych” 26 listopada 2020 r. first appeared on FUNDACJA R&D HUB.

Strefa Managera FoodFakty we współpracy z Fundacją na Rzecz Wspierania Innowacji „R&D Hub”.

Pierwsza część dotyczyła przeglądu głównych zagrożeń i trendów w zafałszowaniach żywności.

Z kolei w drugiej części prelegenci skupili się na zagadnieniu dot. analityki żywności pod kątem zafałszowań ze szczególnym uwzględnieniem nowych nieniszczących metod screeningu czy zastosowania spektrometrii mas wysokiej rozdzielczości w badaniach zafałszowań i autentyfikacji produktów spożywczych.

Spotkanie poprowadził Janusz Olejnik – Założyciel projektu FoodFakty, Przewodniczący Komitetu Technicznego PKN ds. bezpieczeństwa żywności.

Podczas webinarium słusznie zauważono, że zagadnienie zafałszowania żywności jest stosunkowo nowym wyznawaniem, które wymaga ciągłego monitoringu oraz poszukiwania nowatorskich metod analitycznych.

Prelegentami wydarzenia byli:

Robert Wieprzkowicz – ekspert w obszarze NPD i product managment, z ponad 20-letnim doświadczeniem w branży spożywczej, FMCG,

Pia van der Zee – ekspert firmy Videometer,

dr Łukasz Nowicki – ekspert firmy Perlan,

Dr Nuno F. Soares – założyciel The Why of Food Safety – Become         the SLO (Saving Lives Officer) oraz autorem kilku książek i artykułów na temat bezpieczeństwa żywności, m.in. FSSC 22000 V5 i ISO 22000: 2018,

dr Jakub Kobyliński – ekspert Food Science Center firmy Silliker Polska Sp. z o.. (Merieux Nutriscienses)

Webinarium sfinansowano ze środków otrzymanych z NIW-CRSO w ramach Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030

The post Webinarium „Zagrożenia zafałszowań w Unii Europejskiej w 2020 roku oraz postęp w metodach badawczych wykrywania zafałszowań” 10 grudnia 2020 r. first appeared on FUNDACJA R&D HUB.

Bank Żywności w Olsztynie i Bank Żywności w Szczecinie we współpracy z Fundacją na Rzecz Wspierania Innowacji „R&D Hub”.

Webinarium dotyczyło polityki Zero Waste i wdrażanych w oparciu o nią zarówno krajowych jak i międzynarodowych normach, dostępnym każdemu sposobom ochrony środowiska, roli społecznej odpowiedzialności biznesu w transformacji gospodarki, a także potencjałowi innowacji technologicznych w ochronie środowiska.

Spotkanie poprowadził Marek Borowski – Prezes Federacji Polskich Banków Żywności.

Podczas webinarium słusznie zauważono, że współczesna światowa ekonomia bazuje w dużej mierze na modelu gospodarki linearnej,  w ramach którego produkty są wytwarzane, konsumowane i wyrzucane na składowiska. Wymaga to ciągłej eksploatacji surowców, których zasoby stopniowo się kurczą.

Odpowiedzią na to wyzwanie jest przejście przedsiębiorstw na model cyrkularny, który polega na efektywnym wykorzystaniu zasobów.

Gospodarka Obiegu Zamkniętego pozwala na szukanie optymalnych rozwiązań w zakresie m.in. procesów produkcji, czy ponownego użycia  i przynosi znaczne korzyści biznesowe, społeczne i środowiskowe. Pokazują to szacunki Komisji Europejskiej na przykład dotyczące zużytych telefonów komórkowych.

Przy zebraniu 95% tych produktów z rynku, na samych tylko materiałach, udałoby się zyskać 1 mld euro.
Zero waste w tłumaczeniu z języka angielskiego na język polski znaczy „zero marnotrawstwa”, „niemarnowanie”, „zero śmieci” lub „zero odpadów”. Jest to styl życia polegający na ograniczeniu odpadów  w swoim życiu do minimum.

Zasady zero waste to tzw. zasada 5R, czyli: Refuse (odmawiaj), Reduce (ograniczaj), Reuse (używaj ponownie), Recycle (przetwarzaj/odzyskuj), Rot (kompostuj). Niektórzy dodają do tego szóstą zasadę, czyli Repair (reperuj, naprawiaj).

Dla rozwoju zero waste 4.0 potrzeba współpracy między konsumentem, producentem i władzą. Ważne, żeby nie produkować coraz więcej,  ale naprawiać to, co mamy.
Technologia jest szansą na poprawę jutra, ale powinno się podchodzić do niej z rozsądkiem. Technologia pcha nas do przodu (np. elektryczne autobusy), z drugiej strony generuje dużą ilość elektro-śmieci.

Prelegentami wydarzenia byli:

Virginia Little, założycielka firmy Little Greenfinity,

Katarzyna Grudzień, koordynatorka projektów, Fundacja Veolia Polska,

Karolina Woźniak, przedstawicielka firmy To Good To Go jednego ze wschodzących liderów przeciwdziałania marnotrawstwu żywności w sektorze biznesu

Webinarium sfinansowano ze środków otrzymanych z NIW-CRSO w ramach Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030

The post Webinarium „Zero Waste” 16 października 2020 r. first appeared on FUNDACJA R&D HUB.

Bank Żywności w Olsztynie i Bank Żywności w Szczecinie we współpracy z Fundacją na Rzecz Wspierania Innowacji „R&D Hub”.

Webinarium dotyczyło omówieniu faktów i mitów nt. skali marnowanej żywności, zaawansowanym działaniom Banków Żywności dążącym do wypracowania narzędzi monitorowania zarówno marnowania jak i redystrybucji pozyskanej żywności na cele społeczne.

Ponadto w drugiej części debaty skoncentrowano się również na wyzwaniach w redukowaniu negatywnych nawyków konsumenckich oraz zmianach w gospodarowaniu żywnością wywołanych pandemią.

Spotkanie poprowadził Józef Borowski – Prezes Banku Żywności  w Szczecinie.

Podczas webinarium słusznie zauważono, że skala marnowania żywności w UE wynosi na 88 mln ton, co przy założeniu, że 0,5 kg żywności wystarczy na przyrządzenie posiłku daje 176 mld pełnych talerzy jedzenia marnowanych rocznie! Żywność zmarnowana w skali całej Unii Europejskiej wystarczyłaby zatem na wyżywienie przez rok około 88 – 100 mln Europejczyków.

W odniesieniu do Polski od kilkunastu lat powszechnie posługujemy się oszacowaną przez EUROSTAT w 2006 r. przeciętną, roczną ilością marnowanej w Polsce żywności, tj. 9 mln ton.

Wokół powyższej statystyki narosło wiele wątpliwości i kontrowersji, w dużej mierze z powodu nieznanej i niedostępnej metodologii obliczeń. Przypuszczalnie opierała się ona na danych krajów rozwijających się i wchodzących do Unii Europejskiej. W 2018 Federacja Polskich Banków Żywności jako lider rozpoczęła realizację projektu PROM, który w końcu po 12 latach od ostatnich danych (Eurostat 2006) urealnił dane na temat niemarnowania żywności w Polsce na wszystkich etapach łańcucha „od pola do stołu”.

Jak rzetelnie podchodzić do metodyki pomiaru skali marnowania żywności? Odpowiedź znajduje się w międzynarodowych aktach prawnych. Główne wytyczne międzynarodowe w tym zakresie to: zalecenia Parlamentu Europejskiego, co do wprowadzenia gospodarki obiegu zamkniętego, a także strategia ONZ 2030, zgodnie z którą w ciągu najbliższej dekady skala marnowanej żywności powinna spaść o połowę.

Prelegentami wydarzenia byli:

Iwona Klimowicz – Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej  w Szczecinie

Magdalena Szymańska – Regionalny Ośrodek Pomocy Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego

Marta Giezek – przedstawicielka Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie.

Jolanta Makiewicz -specjalista ds. niemarnowania i edukacji w tym zakresie z Banku Żywności w Olsztynie,

Justyna Kiersznicka -specjalista z zakresu dietetyki i treningu personalnego z firmy Mediklinika,

Joanna Ciszczoń – specjalista z zakresu dietetyki, od 20 lat dyplomowany instruktor fitness, dwukrotna Mistrzyni Polski, Mistrzyni Świata w Show Dance, szkoleniowiec i wykładowca na kursach instruktorskich. Webinarium sfinansowano ze środków otrzymanych z NIW-CRSO w ramach Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030

The post Webinarium „9 milionów ton marnowanej żywności w Polsce – mity czy fakty?” 23 listopada 2020 r. first appeared on FUNDACJA R&D HUB.